آسفالت یکی از مهمترین و پرهزینهترین بخشهای پروژههای راهسازی است و معمولاً سهم قابلتوجهی از مبلغ عملیات اجرایی را به خود اختصاص میدهد. کوچکترین خطا در محاسبه مساحت، ضخامت، مقدار قیر یا فاصله حمل مصالح میتواند در یک مسیر طولانی، اختلاف مالی بزرگی ایجاد کند. برای مثال، اشتباه فقط یک سانتیمتر در ضخامت آسفالت ممکن است مقدار برآورد یا صورتوضعیت پروژه را بهطور محسوسی تغییر دهد.
برای دستیابی به یک برآورد دقیق باید مقدار پرایمکت، حجم مصالح آسفالتی، قیر مصرفی، ضخامت لایه و هزینه حمل مصالح از معدن تا کارخانه، حمل مخلوط آسفالتی تا محل اجرا و حمل انواع قیر، هرکدام با واحد و ضابطه مربوط به خود محاسبه شوند.
در این مقاله، تمام این مراحل را با یک مثال ساده و واقعی بررسی میکنیم. فرض میکنیم مسیر موردنظر یک کیلومتر طول و ۶ متر عرض دارد و قرار است روی آن پرایمکت و یک لایه آسفالت بیندر به ضخامت ۷ سانتیمتر اجرا شود. محاسبات را از تعیین سطح عملیات آغاز میکنیم و سپس، مرحلهبهمرحله، به متره آسفالت، مقدار قیر و ردیفهای مختلف حمل میرسیم.
مشخصات مسئله:
- طول مسیر: ۱۰۰۰ متر
- عرض آسفالت: ۶ متر
- عرض اجرای پرایمکت: ۶٫۵ متر
- عیار قیر محلول پرایمکت: ۱٫۲ کیلوگرم بر مترمربع
- ضخامت آسفالت بیندر: ۷ سانتیمتر
- قیر بیندر: ۱٫۱ کیلوگرم برای هر مترمربع به ضخامت یک سانتیمتر
- فاصله معدن مصالح آسفالت تا کارخانه آسفالت: ۳ کیلومتر
- فاصله کارخانه تا محل اجرای آسفالت: ۳۰ کیلومتر
- فاصله حمل قیر: ۲۰۰ کیلومتر
- حمل قیر خالص: با تانکر معمولی
محاسبات براساس تصاویر ارائهشده از فهرستبهای واحد پایه رشته راه، راهآهن و باند فرودگاه سال ۱۴۰۴ تنظیم شدهاند. در پروژه واقعی باید فهرستبهای منضم به پیمان و شرح دقیق ردیف کنترل شود.
پیش از شروع؛ واحد هر عملیات چیست؟
| عملیات | واحد محاسبه |
|---|---|
| اجرای پرایمکت با قیر محلول | کیلوگرم |
| اجرای آسفالت بیندر | مترمربع بهازای هر ۱ سانتیمتر |
| حجم مصالح آسفالتی | مترمکعب |
| حمل مصالح معدن تا کارخانه | مترمکعب–کیلومتر |
| حمل آسفالت کارخانه تا اجرا | مترمکعب–کیلومتر |
| قیر خالص بیندر | کیلوگرم |
| حمل قیر خالص و محلول | تن–کیلومتر |
هدف متره این است که مقدار هر کار را با واحد قابل پرداخت همان ردیف به دست آوریم؛ پس نمیتوان همه مقادیر را بدون توجه به شرح ردیف به تن تبدیل کرد.
گام اول: محاسبه سطح آسفالت و پرایمکت
مساحت آسفالت از ضرب طول در عرض به دست میآید:
مساحت آسفالت = ۱۰۰۰ × ۶
مساحت آسفالت = ۶۰۰۰ مترمربع
عرض قیرپاشی پرایم کت را کمی بیشتر از عرض آسفالت در نظر میگیرند تا کنارههای لایه آسفالت بدون پوشش نماند. در این مثال عرض پرایمکت نیم متر بیشتر است:
مساحت پرایمکت = ۱۰۰۰ × ۶٫۵
مساحت پرایمکت = ۶۵۰۰ مترمربع
- سطح آسفالت: ۶۰۰۰ مترمربع
- سطح پرایمکت: ۶۵۰۰ مترمربع
گام دوم: محاسبه مقدار پرایمکت
پرایمکت با قیر محلول و عیار ۱٫۲ کیلوگرم بر مترمربع اجرا میشود:
قیر محلول = سطح اجرا × عیار
قیر محلول = ۶۵۰۰ × ۱٫۲
قیر محلول = ۷۸۰۰ کیلوگرم
برای محاسبه حمل، کیلوگرم را به تن تبدیل میکنیم:
۷۸۰۰ ÷ ۱۰۰۰ = ۷٫۸ تن
پس مقدار پرایمکت برابر ۷۸۰۰ کیلوگرم یا ۷٫۸ تن قیر محلول است.
گام سوم: متره بیندر ۷ سانتیمتری
واحد ردیف آسفالت، مترمربع بهازای هر یک سانتیمتر ضخامت است. یعنی یک مترمربع آسفالت با ضخامت ۷ سانتیمتر مانند هفت لایه یکسانتیمتری متره میشود:
مقدار بیندر = مساحت × ضخامت
مقدار بیندر = ۶۰۰۰ × ۷
مقدار بیندر = ۴۲۰۰۰ مترمربع بهازای هر ۱ سانتیمتر
کنترل ذهنی ساده
اگر ضخامت فقط یک سانتیمتر بود، مقدار ۶۰۰۰ میشد. چون ضخامت ۷ سانتیمتر است:
۶۰۰۰ × ۷ = ۴۲۰۰۰
گام چهارم: محاسبه حجم مصالح سنگی آسفالت
برای محاسبه حمل به حجم نیاز داریم. فرض براین است که کل حجم آسفالت را مصالح سنگی تشکیل میدهند و قیر فقط در فضای خالی بین سنگ دانه ها قرار دارد بنابراین:
حجم مصالح سنگی = ۴۲۰۰۰ × ۰٫۰۱
حجم مصالح سنگی آسفالت = ۴۲۰ مترمکعب
کنترل مستقیم محاسبه:
۷ سانتیمتر = ۰٫۰۷ متر
حجم بیندر = ۶۰۰۰ × ۰٫۰۷
حجم بیندر = ۴۲۰ مترمکعب
گام پنجم: محاسبه قیر خالص بیندر
طبق توضیح فهرستبها، برای هر مترمربع بیندر به ضخامت یک سانتیمتر، ۱٫۱ کیلوگرم قیر منظور شده است:
قیر خالص بیندر = ۴۲۰۰۰ × ۱٫۱
قیر خالص بیندر = ۴۶۲۰۰ کیلوگرم
تبدیل به تن:
۴۶۲۰۰ ÷ ۱۰۰۰ = ۴۶٫۲ تن
پس مقدار قیر خالص بیندر ۴۶۲۰۰ کیلوگرم یا ۴۶٫۲ تن است.
اگر مقدار قیر براساس فرمول کارگاهی یا دستور کارفرما تغییر کند، اضافه یا کسر آن باید مطابق توضیحات و ردیفهای مربوط فهرستبها اعمال شود.
گام ششم: حمل مصالح سنگی از معدن تا کارخانه
برای برآورد حمل مصالح سنگی باید دو فاصله را داشته باشیم یکی فاصله معدن مصالح سنگی مورد استفاده برای تهیه آسفالت تا کارخانه تولید آسفالت و دیگری فاصله کارخانه تا محل پروژه. البته این نکته را در نظر بگیرید که این فاصله نباید از حداکثر فاصله قابل قبول در فصل حمل فهرست بها بیشتر در نظر گرفته شود. در مثال ما، فاصله معدن تا کارخانه ۳ کیلومتر است؛ اما شرح ردیف حمل مصالح سنگی آسفالت، حمل مازاد بر یک کیلومتر را محاسبه میکند یعنی بهای حمل مصالح سنگی تا یک کیلومتر در قیمت خود ردیف آسفالت منظور شده است و بهای ردیف حمل فقط به فاصله بیش از یک کیلومتر تعلق می گیرد. بنابراین:
مسافت قابل محاسبه = ۳ − ۱
مسافت قابل محاسبه = ۲ کیلومتر
اکنون حجم مصالح را در فاصله قابل محاسبه ضرب میکنیم:
حمل مصالح = ۴۲۰ × ۲
حمل مصالح = ۸۴۰ مترمکعب–کیلومتر
مترمکعب–کیلومتر حاصل ضرب حجم در مسافت است؛ بنابراین حمل ۴۲۰ مترمکعب مصالح در ۲ کیلومتر برابر ۸۴۰ مترمکعب–کیلومتر خواهد بود.
گام هفتم: حمل آسفالت از کارخانه تا محل اجرا
فاصله کارخانه تا محل اجرا ۳۰ کیلومتر است. این ردیف نیز برای فاصله مازاد بر یک کیلومتر محاسبه میشود:
مسافت قابل محاسبه = ۳۰ − ۱
مسافت قابل محاسبه = ۲۹ کیلومتر
واحد ردیف حمل آسفالت در تصاویر فهرستبها مترمکعب–کیلومتر است:
حمل آسفالت = ۴۲۰ × ۲۹
حمل آسفالت = ۱۲۱۸۰ مترمکعب–کیلومتر
گام هشتم: حمل قیر خالص بیندر
قیر خالص بیندر ۴۶٫۲ تن و فاصله حمل آن ۲۰۰ کیلومتر است. طبق ردیف حمل قیر خالص با تانکر معمولی، پرداخت برای فاصله مازاد بر ۳۰ کیلومتر انجام میشود:
مسافت قابل محاسبه = ۲۰۰ − ۳۰
مسافت قابل محاسبه = ۱۷۰ کیلومتر
حمل قیر خالص = ۴۶٫۲ × ۱۷۰
حمل قیر خالص = ۷۸۵۴ تن–کیلومتر
اگر حمل با تانکر دوجداره انجام شود، باید ردیف مخصوص آن انتخاب شود؛ چون شماره ردیف و بهای واحد متفاوت است.
گام نهم: حمل قیر محلول پرایمکت
مقدار قیر محلول پرایمکت ۷٫۸ تن و فاصله حمل آن ۲۰۰ کیلومتر است. برای حمل قیر محلول نیز مانند قیر خالص، فقط فاصله مازاد بر ۳۰ کیلومتر محاسبه میشود:
مسافت قابل محاسبه = ۲۰۰ − ۳۰
مسافت قابل محاسبه = ۱۷۰ کیلومتر
حمل قیر محلول = ۷٫۸ × ۱۷۰
حمل قیر محلول = ۱۳۲۶ تن–کیلومتر
خلاصه متره نهایی
| ردیف | شرح عملیات | واحد | مقدار |
|---|---|---|---|
| ۱ | سطح اجرای آسفالت | مترمربع | ۶۰۰۰ |
| ۲ | سطح اجرای پرایمکت | مترمربع | ۶۵۰۰ |
| ۳ | پرایمکت با عیار ۱٫۲ | کیلوگرم | ۷۸۰۰ |
| ۴ | بیندر ۷ سانتیمتری | مترمربع | ۴۲۰۰۰ |
| ۵ | حجم مصالح آسفالتی | مترمکعب | ۴۲۰ |
| ۶ | قیر خالص بیندر | کیلوگرم | ۴۶۲۰۰ |
| ۷ | حمل مصالح معدن تا کارخانه | مترمکعب–کیلومتر | ۸۴۰ |
| ۸ | حمل آسفالت کارخانه تا اجرا | مترمکعب–کیلومتر | ۱۲۱۸۰ |
| ۹ | حمل قیر خالص بیندر | تن–کیلومتر | ۷۸۵۴ |
| ۱۰ | حمل قیر محلول پرایمکت | تن–کیلومتر | ۱۳۲۶ |
نمونه برآورد ریالی براساس قیمتهای تصاویر
برای تکمیل مثال، مقادیر متره را در بهای واحد فهرستبهای سال ۱۴۰۴ ضرب میکنیم:
| شرح | مقدار | بهای واحد (ریال) | مبلغ (ریال) |
|---|---|---|---|
| پرایمکت با قیر محلول | ۷۸۰۰ | ۲۷۶۵۰۰ | ۲۱۵۶۷۰۰۰۰۰ |
| آسفالت بیندر | ۴۲۰۰۰ | ۲۵۱۵۰۰ | ۱۰۵۶۳۰۰۰۰۰۰ |
| حمل مصالح معدن تا کارخانه | ۸۴۰ | ۴۰۶۰۰ | ۳۴۱۰۴۰۰۰ |
| حمل آسفالت تا محل اجرا | ۱۲۱۸۰ | ۴۲۸۰۰ | ۵۲۱۳۰۴۰۰۰ |
| حمل قیر خالص با تانکر معمولی | ۷۸۵۴ | ۱۳۰۰۰ | ۱۰۲۱۰۲۰۰۰ |
| حمل قیر محلول | ۱۳۲۶ | ۲۴۰۰۰ | ۳۱۸۲۴۰۰۰ |
| جمع نمونه برآورد | ۱۳۴۰۹۰۳۴۰۰۰ |
جمع برآورد = ۱۳٬۴۰۹٬۰۳۴٬۰۰۰ ریال
معادل ۱٬۳۴۰٬۹۰۳٬۴۰۰ تومان
این مقدار، مبلغ خالص برآورد می باشد. برای محاسبه مبلغ نهایی باید مبلغ خالص را درضرائب از جمله: ضریب پیمان، بالاسری، منطقه ای و ... ضرب کرد.
چکلیست نهایی مترور
- طول، عرض و ضخامت از مدارک تأییدشده برداشته شده باشد.
- عرض قیرپاشی جداگانه محاسبه شده باشد.
- عیار قیر از فهرستبها و مشخصات پروژه گرفته شده باشد.
- حجم مصالح سنگی برابر حجم آسفالت باشد.
- فاصله معدن، کارخانه و محل اجرا تأیید شده باشد.
- فاصلههای اولیه دوباره محاسبه نشده باشند.
- نوع قیر و وسیله حمل درست انتخاب شده باشد.
- واحد هر ردیف پیش از محاسبه مبلغ کنترل شده باشد.
سفارش آسفالت
محاسباتی که تا اینجا انجام دادیم برای تعیین مقادیر قابل پرداخت، انتخاب ردیفهای فهرستبها و برآورد قیمت عملیات بود. به همین دلیل، آسفالت بیندر با واحد مترمربع بهازای هر یک سانتیمتر ضخامت، قیر با واحد کیلوگرم و حمل مصالح با واحدهای مترمکعب–کیلومتر یا تن–کیلومتر محاسبه شد. اما هنگام سفارش مصالح، کارخانه یا تأمینکننده معمولاً مقدار مخلوط آسفالتی و قیر را با واحد تن دریافت میکند.
در این مثال، مقدار قیر محلول پرایمکت برابر ۷۸۰۰ کیلوگرم است؛ بنابراین مقدار خالص موردنیاز برای سفارش برابر خواهد بود با:
قیر محلول موردنیاز = ۷۸۰۰ ÷ ۱۰۰۰
قیر محلول موردنیاز = ۷٫۸ تن
حجم آسفالت بیندر نیز ۴۲۰ مترمکعب محاسبه شد. برای تبدیل این حجم به وزن، باید آن را در وزن مخصوص مخلوط آسفالتی ضرب کنیم. اگر وزن مخصوص آسفالت متراکم را ۲٫۳۵ تن بر مترمکعب در نظر بگیریم:
وزن آسفالت بیندر = ۴۲۰ × ۲٫۳۵
وزن آسفالت بیندر = ۹۸۷ تن
بنابراین، مقدار خالص مصالح موردنیاز این مثال برای سفارش عبارت است از:
| مصالح سفارشی | مقدار خالص سفارش |
|---|---|
| قیر محلول پرایمکت | ۷٫۸ تن |
| مخلوط آسفالتی بیندر | ۹۸۷ تن |
پس برای تأمین مصالح پروژه به کارخانه یا فروشنده اعلام میکنیم که تقریباً به ۷٫۸ تن قیر محلول و ۹۸۷ تن مخلوط آسفالتی بیندر نیاز داریم.
البته این مقادیر، مقدار خالص محاسباتی هستند. مقدار نهایی سفارش باید با وزن مخصوص واقعی طرح اختلاط، وضعیت سطح زیرکار، تغییرات ضخامت، پرت مجاز، ظرفیت کامیونها و برنامه روزانه پخش هماهنگ شود. بهتر است آسفالت نیز بهصورت مرحلهای و متناسب با ظرفیت تولید کارخانه، تعداد کامیونها و توان پخش فینیشر سفارش داده شود تا مخلوط آسفالتی در مسیر یا کارگاه سرد نشود.
خدمات متره و برآورد ENGSAM
اگر برای متره و برآورد، تهیه صورتوضعیت، آنالیز بها یا کنترل مقادیر پروژه به راهنمای تخصصی نیاز دارید، از خدمات مهندسی ENGSAM استفاده کنید. مطالب مرتبط نیز در بخش مدیریت پروژه در دسترس است.
برای دریافت فهرستبها و فایلهای کاربردی به مرکز دانلود مراجعه کنید و برای بررسی نرخ عوامل اجرایی، قیمتهای روز بازار را ببینید. با ایجاد حساب کاربری میتوانید از خدمات دفتر فنی آنلاین استفاده کنید.
